Gruczoły Meiboma to gruczoły łojowe znajdujące się na górnej i dolnej powiece. Są niezbędne, ponieważ produkują substancję, która odpowiada za stabilność filmu łzowego. Chcesz dowiedzieć się więcej, czym są gruczoły Meiboma i dlaczego są ważne? Sprawdź nasz artykuł!

Czym są gruczoły Meiboma?

Gruczoły Meiboma to struktury anatomiczne, które są schowane w górnej i dolnej części każdego z naszych oczu. Inna ich nazwa to gruczoły tarczkowe. Ich nazwa pochodzi od nazwiska niemieckiego lekarza z XVII wieku, Heinricha Meiboma. W górnej powiece mieści się zazwyczaj od 30 do 40 gruczołów Meiboma, a w dolnej od 20 do 30. Są one ułożone pionowo, a ich mikroskopijne ujścia znajdują się tuż przy linii rzęs. 

Dlaczego gruczoły Meiboma są ważne?

To właśnie stamtąd wypływa meibum - tłusta substancja złożona z lipidów i białek, która miesza się ze łzami. Dzięki meibum gruczoły te tworzą warstwę ochronną na powierzchni oka: to naturalny tłuszcz, który tworzy cienki film, który to z kolei nie pozwala wodzie zbyt szybko wyparować. Dzięki nim oko jest stale nawilżone, a pyłki, kurz czy bakterie mają utrudniony dostęp do jego wnętrza. Jeśli gruczoły Meiboma przestają działać prawidłowo, możesz zacząć odczuwać pieczenie i dyskomfort.

Za co odpowiadają gruczoły Meiboma?

- Gruczoły Meiboma zapewniają stały dostęp wydzieliny do tzw. poślizgu podczas mrugania. Ich wydzielina działa jak smar, dzięki któremu powieki bez oporu przesuwają się po powierzchni oka. Zapobiega to mechanicznym podrażnieniom i ocieraniu delikatnych tkanek. To właśnie dzięki tej wydzielinie nie czujesz tego, że mrugasz.

- Zapobiegają nadmiernemu łzawieniu. Prawidłowo działające gruczoły Meiboma pomagają utrzymać właściwą równowagę w wytwarzaniu łez oraz sprawiają, że nie wypływają one poza krawędzie powiek.

- Tworzą tłuszczową warstwę filmu łzowego. Jak już wspomnieliśmy, gruczoły Meiboma stale wytwarzają niewielkie ilości tłuszczowej wydzieliny, która jest konieczna do utrzymania stabilnej warstwy lipidowej filmu łzowego. Warstwa ta ma udział w ograniczaniu parowania łez, dzięki czemu chroni powierzchnię oka przed nadmiernym wysychaniem.

- Utrzymują komfort oraz prawidłowe widzenie - dzięki podtrzymywaniu stabilnej warstwy lipidowej filmu łzowego gruczoły Meiboma mają wpływ na komfort narządu wzroku i wyraźne widzenie. Odpowiednia ilość wydzieliny tłuszczowej zapewnia właściwe nawilżenie powierzchni oka oraz chroni ją przed podrażnieniami.

Dysfunkcja gruczołów Meiboma - co to?

Dysfunkcja gruczołów Meiboma to zaburzenie polegające na nieprawidłowej pracy tych gruczołów. Najczęściej wynika z przewlekłego zablokowania przewodów wyprowadzających lub zmiany konsystencji wydzieliny - może tak się stać, gdy jest ona gęstsza i trudniej się wydziela. Może to być spowodowane m.in. naturalnym procesem starzenia się organizmu, paleniem tytoniu, zmianami hormonalnymi, niską wilgotnością powietrza czy niewłaściwym nawilżeniem oka.

W efekcie dysfunkcji dochodzi do niestabilności filmu łzowego, szybszego parowania łez oraz pojawienia się objawów takich jak pieczenie, podrażnienie, uczucie piasku pod powiekami czy pogorszenie komfortu widzenia.

Zespół suchego oka a gruczoły Meiboma

Dysfunkcja gruczołów Meiboma jest bezpośrednio związana z zespołem suchego oka. Gdy gruczoły te nie działają prawidłowo, film łzowy nie jest odpowiedniej jakości. To z kolei prowadzi do jego nadmiernego parowania i wysychania, a to właśnie powoduje symptomy ZSO. Wśród nich wymienia się: 

- pieczenie,
- swędzenie,
- uczucie piasku pod powiekami, 
- nieostre widzenie,
- zaczerwienienie,
- ogólne podrażnienia. 

Diagnostyka dysfunkcji gruczołów Meiboma

Jeśli zauważysz u siebie wyżej wymienione lub podobne objawy, które mogą świadczyć o zaburzeniach działania gruczołów Meiboma to warto zgłosić się do specjalisty. Podczas wizyty przeprowadzi on szczegółowy wywiad dotyczący objawów, stylu życia oraz ewentualnych czynników ryzyka, a następnie wstępnie oceni stan powierzchni oka i powiek. Pozwoli mu to określić, czy dolegliwości, które u Ciebie występują mogą być związane z nieprawidłową pracą gruczołów Meiboma. Dowiedz się więcej o tym, jak wygląda wizyta u okulisty.

Sama diagnostyka polega przede wszystkim na dokładnej ocenie brzegów powiek. Specjalista sprawdza, czy ujścia gruczołów nie są zatkane lub zdeformowane, a także ocenia ich ogólny stan. W trakcie badania może również delikatnie ucisnąć powiekę, aby sprawdzić ilość oraz konsystencję wydzieliny - jej wygląd i gęstość dostarczają ważnych informacji o funkcjonowaniu gruczołów.

W razie potrzeby wykonuje się także badania obrazowe, takie jak meibografia lub mikroskopia konfokalna. Umożliwiają one dokładne zobrazowanie struktury gruczołów Meiboma oraz wykrycie ewentualnych zmian czy ich zaniku.

Leczenie dysfunkcji gruczołów Meiboma

Jeśli okaże się, że Twoje podejrzenia były słuszne i występują u Ciebie zaburzenia działania gruczołów Meiboma, lekarz okulista wdroży odpowiednie leczenie. Zazwyczaj obejmuje ono przede wszystkim dbanie o wzmożoną higienę brzegów powiek, suplementację kwasów omega-3 (które znajdują się naturalnie np. w łososiu), jak również korzystanie z roztworów nawilżających i farmakoterapię (w zależności od indywidualnego przypadku lekarz może zalecić np. stosowanie glikokortykosteroidów miejscowych).

Jak uniknąć zatkania gruczołów Meiboma?

Aby zmniejszyć ryzyko zatkania gruczołów Meiboma, ważna jest przede wszystkim codzienna higiena powiek. Należy dokładnie usuwać makijaż oczu, szczególnie z linii rzęs, aby nie dochodziło do zatykania ujść gruczołów. 

Warto również dbać o odpowiednie nawilżenie oczu, robić przerwy podczas długiej pracy przy komputerze oraz unikać czynników, które mogą sprzyjać podrażnieniu i wysychaniu powierzchni oka, np. zbyt częstego przebywania w mocno klimatyzowanych pomieszczeniach.

Bibliografia: 

https://www.bezokularow.pl/poradnik/czym-sa-gruczoly-meiboma-i-dlaczego-sa-istotne-4
https://diag.pl/pacjent/definicje/gruczoly-meiboma/
K. Binnewies-Stülcken, Choroby oczu, Wrocław: MedPharm, 2018
https://www.wokularach.pl/blog/czym-sa-gruczoly-meiboma-i-dlaczego-sa-istotne